Interview, czyli rozmowa z potencjalnym przelozonym

Interview - spotkanie twarza w twarz z przyszlymi przelozonymi i wspolpracownikami - jest szeroko stosowanym srodkiem majacym na celu wielostronne sprawdzenie Ciebie jako kandydata starajacego sie o prace. Struktura i pytania zadawane podczas interview maja stworzyc Twoj obraz, ktory bedzie obejmowal wiele pozornie niezwiazanych ze soba cech:

wiedze formalna nabyta w szkolach,
doswiadczenie zawodowe,
zakres przydatnosci do roznych zadan stojacych przed organizacja,
charakter,
umiejetnosc i latwosc wspolpracy z innymi czlonkami zespolu,
umiejetnosc komunikowania sie z przelozonymi i wspolpracownikami.

Obserwacje wyniesione z interview w kazdej kategorii wymienionej powyzej beda skladac sie na decyzje o wystawieniu Ci oferty pracy lub wstawieniu Twojego nazwiska i adresu w naglowku uprzejmego listu o Twoich wspanialych mozliwosciach, ktorych nie da sie wykorzystac w obecnej chwili. Czesto, aczkolwiek nie zawsze, w liscie bedzie rowniez obietnica, ze Twoje podanie o prace bedzie trzymane w aktywnej bazie danych przez 3, moze 6 albo nawet 12 miesiecy. Z mojego wlasnego doswiadczenia - zarowno jako kandydat o prace jak i zatrudniajacy - moge powiedziec, ze pewnie w mniej niz 1 na 100 przypadkow obietnica taka kiedykolwiek sie zmaterializowala.

Niezwykle waznym wiec jest zaprezentowanie sie w taki sposob, zeby natychmiast po interview przesluchujacy nabral pewnosci, ze jestes najlepszym kandydatem do pracy i jakiekolwiek kontynuowanie poszukiwan innego kandydata jest najzupelniej zbedne. Od razu wiec nastaw sie, ze "teraz, lub nigdy".

Teorii na temat interview jest mnostwo. Samo przeszukiwanie internetu konczy sie dziesiatkami odwolywaczy. Napisano rowniez wiele ksiazek - najpopularniejsza z nich to chyba "What is the colour of your parachute", autorem ktorej jest Richard Nelson Bolles. Znakomita wiekszosc informacji, jakie tam sie znajduje, pokrywaja sie. Uwazny czytelnik wylowi jednak pewne roznice.

Ponizej, podjeta jest proba podsumowania pewnych rad, ktore z wlasnego doswiadczenia uwazam za istotne, jak rowniez zwrocenia uwagi na elementy, ktore uwazam za najwazniejsze. Ale po kolei...

Przygotowanie do interview

Jedna z najbardziej uniwersalnych prawd dotyczacych interview jest prawda o koniecznosci przygotowania sie do niego. Im wiecej dowiesz sie o osobie (osobach), z ktora przyjdzie Ci rozmawiac, im wiecej wiesz o organizacji, w ktorej chcesz pracowac, tym bardziej swobodnie i pewnie bedziesz sie zachowywac w czasie rozmowy. Podstawowymi rzeczami, o jakich radze sie dowiedziec to:

Z iloma osobami przyjdzie Ci rozmawiac? Minimum informacji, jakie musisz posiadac to nazwisko osoby zapraszajacej Ciebie na interview - te informacje otrzymasz od osoby aranzujacej interview (moze to byc agent, pracownik wydzialu personalnego - bardzo rzadko osoba, z ktora masz sie spotkac). Nie ma nic zlego w zadaniu pytania o funkcje osoby (lub osob), z ktora masz sie spotkac. Jezeli w interview ma uczestniczyc panel menedzerow/specjalistow, informacja o tym jest dla Ciebie nieomalze niezbedna. Podchodzenie do interview z przeswiadczeniem, ze bedzie to rozmowa "w cztery oczy" skonfrontowane ze spotkaniem, w ktorym po przeciwnej stronie stolu znajdziesz czterech specjalistow z roznych dziedzin, jakimi zajmuje sie organizacja to najlepsza recepta na fiasko.
Jaka pozycje zamierza organizacja obsadzic? Najczesciej organizacje posiadaja wiecej niz jeden wakans. Informacja na temat Twojej mozliwej roli w organizacji pomoze Ci zarowno we wlasciwym zaprezentowaniu swoich walorow jak i w przygotowaniu wlasciwych pytan do osoby przesluchujacej Ciebie.
Czym zajmuje sie organizacja, w ktorej chcesz pracowac? W dobie internetu informacje te mozesz najprawdopodobniej dostac w ciagu kilku minut.

Wyglad

Wyglad (ubranie, uczesanie itp.) stanowi o pierwszym wrazeniu, jakie potencjalny pracodawca nabiera o osobie. Powinien byc dostosowany do rodzaju pracy, o jaka sie starasz. Na przyklad, stroj polformalny bedzie stanowil pozytywny element dla starajacych sie o prace, w ktorej oczekiwac nalezy kontaktow z klientami. Jest sygnalem dla przesluchujacego - "tak bedziesz wygladac w pracy rozmawiajac z klientem". Ostrzegalbym jednak przed poswieceniem zbyt duzej uwagi na ten aspekt, a juz najbardziej przed popadnieciem w przesade - zarowno w formie podartych dzinsow, jak i toxedo. Naczelna zasada powinno byc "pokaz, jaki/jaka bedziesz w pracy, a nie na balu sylwestrowym".

O wiele wazniejszym jest bycie schludnym. Pamietaj - pierwszym aktem Twojego interview bedzie przywitanie sie z przesluchujacym, niemal w stu procentach sytuacji polaczone z podaniem rak. Uscisniecie czyjejs spoconej reki nie nalezy do przyjemnosci.

Zachowanie

Badz naturalny/naturalna. Pozerstwo nie poplaca. Pamietaj ze, typowo, pierwsze trzy miesiace sa okresem probnym, w czasie ktorego pracodawca moze Cie zwolnic bez obowiazku podania przyczyny. O ile jest mozliwym "zmienienie twarzy" na godzinne interview, to raczej niewykonalnym jest jej utrzymanie przez 8 godzin dziennie, 5 dni w tygodniu.

Badz punktualny. Przyjscie o 20 minut za wczesnie moze spowodowac (1) koniecznosc oczekiwania na przesluchujacego lub (2) wytracenie go z zaplanowanego planu dnia. Pojawienie sie z 20 minutowym spoznieniem nie daje najlepszego swiadectwa Twojemu uszanowaniu czyjegos czasu. Idealna sytuacja jest przyjscie na 2-3 minuty przed czasem.

Przebieg rozmowy

Typowe interview sklada sie z dwoch podstawowych segmentow.

Czesc pierwsza to okazja do lepszego poznania kandydata. Jej format to, zazwyczaj, sesja pytan zadawanych przez przedstawicieli firmy i odpowiedzi udzielanych przez kandydata - od pytan natury ogolnej do prob szczegolowego poznania wiedzy i mozliwosci kandydata. Jest to czesc dosc trudna dla kandydata z wielu wzgledow, najwazniejszym z nich jest w tym momencie bardzo ograniczona wiedza kandydata na temat zamiarow przesluchujacego. Z pozoru dobra odpowiedz moze pograzyc kandydata, jesli nie pasuje do wizji, jaka wyrobil sobie o kandydacie przesluchujacy. Posluzmy sie tu przykladem ze znanego mi podworka software industry, zakladajac, ze kandydat stara sie o pozycje inzyniera informatyka.

Pytanie: Prosze mi powiedziec o sobie.

Z pozoru trudne, bo niezwykle ogolnikowe pytanie jest wielka szansa na przejecie czesciowej kontroli nad dalszym przebiegiem rozmowy poprzez akcentowanie tych aspektow, ktorych rozwiniecie w dalszej czesci rozmowy jest Ci wygodne. Przeanalizuj nastepujace trzy odpowiedzi:

Odpowiedz #1: Mam 38 lat. Posiadam rodzine z dwojgiem dzieci. Od 10 lat posiadam obywatelstwo kanadyjskie. Mam tytul magisterski w dziedzinie elektroniki zdobyty na Politechnice Warszawskiej. Jestem z pochodzenia Polakiem, do Kanady przyjechalem 13 lat temu. Przez caly okres pobytu w Kanadzie mieszkam i pracuje w Ottawie.

Odpowiedz #2: Jestem elektronikiem z wyksztalcenia. Od momentu ukonczenia studiow pracuje jako programista. Bralem udzial w kilku dlugoterminowych projektach, w ktorych uczestniczylo od kilku do kilkudziesieciu specjalistow od oprogramowania. Szczegolnie duzo czasu spedzilem pracujac nad tworzeniem systemu do symulowania radarow uzywanych w kontroli ruchu lotniczego.

Odpowiedz #3: Jestem magistrem elektroniki po Politechnice Warszawskiej - byc moze Pan slyszal o tej uczelni, bo ma ona duza renome zarowno w Polsce jak i tu, w Ameryce Polnocnej. Uczelnie ukonczylem z wyroznieniem. Od momentu ukonczenia studiow pracuje jako programista. Jestem rowniez afiliowany jako professional engineer w Ontario.

Jakkolwiek poprawne i na temat, dwie z trzech odpowiedzi powyzej zawieraja elementy nieistotne i nie pomagaja przesluchujacemu w wyrobieniu sobie ogolnego obrazu kandydata - moze za wyjatkiem tego, ze potrafi mowic "o niczym". Jedynie odpowiedz #2 jest prawdziwie na temat - informuje o kwalifikacjach formalnych (elektronik z ukonczona uczelnia techniczna), programista z zawodu z doswiadczeniem zdobytym w pracy nad kilkoma projektami, znajacy realia pracy w zespole. Odpowiedz ta rowniez nakierowuje pytajacego do zadawania pytan w temacie, w ktorym czujesz sie wyjatkowo pewnie - systemow symulowania radarow. Informacje takie jak wiek, stan cywilny, zamilowania, wyznanie czy orientacja polityczna sa nieistotne z punktu widzenia Twojej przyszlej roli w organizacji. W samej rzeczy przesluchujacy nie powinni nawet o to pytac - po co wiec informowac ich o tym.

Caly czas pamietaj o jednej, najwazniejszej rzeczy - przesluchujacy wie o Tobie tyle, ile informacji znalazl w Twoim résumé. Pyta po to by dowiedziec sie szczegolow o twoich walorach przedstawionych w résumé. Wyjdz mu naprzeciw i rozwin to, co w résumé wspomniane jest jednym zdaniem.

Pytanie: Prosze o opisanie systemu symulowania radarow.

Tu jest okazja do zaprezentowania profesjonalnej, fachowej strony kandydata. Odpowiedz powinna byc:

latwa do zrozumienia - nalezy pamietac, ze pytajacy prawdopodobnie nie wie nic o tego typu systemie, a slowo "radar" ma dla niego znaczenie czysto obiegowe,
udowodnic, ze kandydat rozumie zasady calego systemu, nad ktorym pracowal, nie zas jego wybrane komponenty,
unikac szczegolowych opisow rozwiazan technicznych, ktore sa wlasnoscia Twojego obecnego badz bylego pracodawcy i ktorych wynoszenie na zewnatrz moze stanowic pogwalcenie prawa,
wskazac przesluchujacemu, w jaki sposob wiedza nabyta podczas pracy nad symulatorem radarowym moze pomoc w projektach, jakimi zajmuje sie potencjalny pracodawca.

Kazde nastepne pytanie dotyczace pozycji w Twoim résumé powinno byc traktowane tak samo jak przyklad powyzej.

W czasie interview nalezy rowniez spodziewac sie pytan zadawanych w celu poznania charakteru kandydata. W tej kategorii moga znalezc sie pytania typu:

Jakie sa Twoje slabe strony?
Jakie cechy swojego charakteru uwazasz za pozytywne i jak je rozwijasz?
Jak reagujesz na sytuacje gdzie Twoj kolega/kolezanka w pracy nie wykonuje postawionych przed nim/nia zadan?
Jak reagujesz widzac, ze Twoj kolega/kolezanka wykorzystuje czas pracy do zalatwiania spraw osobistych?
Jak postepujesz z osoba, ktora opoznia Twoja prace z przyczyny braku umiejetnosci formalnych.

Z zasady, nie ma dobrych i zlych odpowiedzi na powyzsze pytania. Trzeba sie do nich jednak przygotowac w taki sposob, zeby umiec wydobyc pozytywny aspekt z najbardziej nawet negatywnej sytuacji.

Kilka prostych zasad, jakie kazda odpowiedz powinna spelniac to:

Odpowiedz musi byc jasna i klarowna i absolutnie nie pozostawiac miejsca na interpretacje.
Odpowiedz powinna byc krotka - nie dluzsza niz 40 sekund. Podyktowane jest to badaniami na temat czasu, po jakim uwaga sluchajacego rozprasza sie i Twoj wysilek idzie na marne. Jezeli nie mam mozliwosci zamkniecia odpowiedzi na pytanie w ramach 40 sekund, odpowiedz powinna byc podzielona na bloki: pierwsze 40 sekund informacji ogolnych, pytanie do przesluchujacego czy bedzie zainteresowany poszczegolnymi aspektami i ich 40 sekundowe opisy, jesli reakcja przesluchujacego jest pozytywna.
Kazdej odpowiedzi nalezy nadac strukture, do ktorej specjalisci w temacie referuja jako "PAR story" (PAR bedace skrotem od Problem-Action-Resolution). PAR story typu "taki zostal postawiony przede mna problem, podjalem nastepujace kroki zakonczone takim rozwiazaniem" sa najbardziej wartka i efektywna metoda przekazania informacji o swoich kompetencjach pytajacemu bez grozby zanudzenia go.
Uzywaj tonu i intonacji do podkreslenia elementow szczegolnie waznych. Unikaj udzielania odpowiedzi tonem jednostajnym i bez emocji, ktory jest czesto najskuteczniejsza metoda do pograzenia przesluchujacego w sen.

I wreszcie zasada najwazniejsza - upewnij sie, ze masz odpowiednie PAR story na poparcie kazdej, absolutnie kazdej, pozycji w Twoim résumé. Nawet jedna pozycja w résumé, ktorej nie potrafisz udowodnic w czasie interview przekresli Ciebie jako powaznego kandydata do pracy - niezaleznie czy pozycja ta ma jakikolwiek zwiazek z potencjalna praca czy nie. Na przyklad, jesli piszesz, ze programowales/programowalas przez 5 lat w jezyku C, upewnij sie ze wiesz, jaka jest roznica miedzy "short int" i "int", "call by value" i "call by reference" lub "do ... while ..." i "while...". Jesli twierdzisz ze znasz SQL, przypomnij sobie stosunkowo proste "select statement" lub "procedure". Prosze mi wierzyc, powyzsza rada wcale nie jest trywialna - wiekszosc kandydatow z wieloletnim doswiadczeniem w C/C++ ktorych przyszlo mi przesluchiwac nie potrafilo przeanalizowac trywialnego programiku w C ilustrujacego fundamentalne zasady "call by value" i "call by reference".

Jednym z pytan, ktore nieomalze na pewno bedzie zadane kandydatowi - szczegolnie jesli posiada on/ona obecnie prace - jest prosba o wyjasnienie motywow, jakie kieruja kandydatem w posztukowaniu nowej pracy. Jest to jedno z najtrudniejszych pytan, na jakie przyjdzie Ci odpowiedziec, ze wzgledu na calkowity brak tzw. odpowiedzi uniwersalnie dobrej. Jest jednak kilka zasad, ktorymi nalezy sie kierowac podczas formulowania odpowiedzi w tej sprawie:

odpowiedz nie powinna byc "wylewaniem zalow" na obecnego pracodawce,
odpowiedz nie powinna zawierac krytyki obecnego pracodawcy.

Przykladem stwierdzen, jakich radzilbym unikac moze byc:

"Warunki w pracy staly sie nieznosne po tym jak dolaczyl do zespolu pracownik X".
"Nie widze jakichkolwiek mozliwosci poszerzenia swoich kwalifikacji w mojej obecnej pozycji".
"Chcialbym awansowac, ale polityka rozdzielania awansow w mojej organizacji budzi szereg zastrzezen".
"Sytuacja finansowa kompanii jest niepewna i grozi mi zwolnienie".

Proponowalbym raczej:

"Uwazam, ze jestem gotowy/gotowa do podjecia pracy z wiekszym zakresem odpowiedzialnosci i obowiazkow i taka szanse widze w twojej organizacji".
"Zmiana pracy pozwoli mi na rozszerzenie moich kwalifikacji w kierunku - tu mozna wymienic, co interesowaloby Cie najbardziej w przyszlej pracy - cel, ktorego nie osiagne pozostajac z moim aktualnym pracodawca".

Czesc druga to zazwyczaj znacznie swobodniejsza w formie dyskusja, w ktorej przepytujacy zaprosi Cie do zadawania jemu pytan.

Jest to doskonala okazja do:

uzyskania informacji na temat organizacji, których nie ma na internecie od osoby wewnatrz,
dowiedzenia sie szczegolow na temat projektu i zespolu, w ktorym bedziesz pracowac,
dowiedzenia sie, kto bedzie Twoim menedzerem - jesli nie sam przesluchujacy, sugerowalbym wystosowanie prosby o osobne, polgodzinne, spotkanie z ta osoba,
uzyskania informacji na temat mozliwosci awansu,
warunki pracy, ubezpieczenie grupowe, itd.

Radzilbym unikac zadawania pytan o:

Wielkosc kompanii - najczesciej informacja nieistotna, wazniejsza jest liczebnosc zespolu, w ktorym bedziesz pracowac, niz ilosc osob zatrudnionych w wydziale personalnym czy finansowym (tu milczaco zakladam, ze artykul ten kierowany jest w wiekszosci do inzynierow).
Aspekty finansowe - moze sie to wydac dziwne, ale wbrew ogolnie wyznawanym zasadom, interview nie jest miejscem do dyskusji wynagrodzenia - w mysl zasady "kto pierwszy rzuci liczbe, przegrywa". Pytanie na temat spodziewanego wynagrodzenia nalezy starac sie ominac, cos w rodzaju "dajcie mi oferte, wierze, ze bedzie fair". Kandydat poswiecajacy zbyt wiele czasu na dyskusje o warunkach finansowych budzi nieufnosc - uczucie calkowicie odwrotne do tego, jakie chcesz o sobie wyrobic u drugiej strony.

Zycze powodzenia...

W imieniu Zarzadu SIP Ottawa
Andrzej Golebiowski